و آن را به عنوان اسلحه‌اى بر ضد دشمنان و رفاه مباحى براى يارانشان قرار دادند » « 1 » . ( 1 ) با اين شرح مختصر ، سخن ما در مورد سياستهاى مالى عثمان كه از دستور اسلام مبنى بر دقت و سختگيرى در اموال دولت و وجوب انفاق آنها براى مبارزه با فقر و بهبودى زندگى اقتصادى در همهء مناطق ، منحرف گشته بود ، به پايان مىآيد . ( 2 ) جبههء مخالف مسلمين ، سخت بر عثمان اعتراض نمودند و نيكان و صالحان آنان در مخالفت با وى به شدت اقدام نموده ، از اينكه وى بنى اميه و خاندان ابى معيط را برترى داده و بر گردهء مسلمانان تحميل كرده و خيرات مناطق مختلف و مقامات دولتى را در اختيار آنان قرار داده بود و با وجود استمرار آنان در ظلم و ستم ، هيچ اقدامى در برابر آنها به عمل نمىآورد ، انتقاد مىنمودند ، اما وى با دشنام و توهين ، مخالفان را پاسخ مىداد . ( 3 ) جبههء مخالف در دو جهت راست و چپ ، مختلف بودند ، زيرا طلحه و زبير و كسانى كه به آنها وابسته بودند ، هدفشان از مخالفت با وى ، تقاضاى اصلاحات اجتماعى نبود ، هر چند براى فريب ظاهربينان و ساده‌انديشان ، به اين امر تظاهر مىكردند ، بلكه هدف آنان ، رسيدن به مسند قدرت و دستيابى به نفوذ و در اختيار گرفتن منابع درآمد مناطق مختلف بود . ( 4 ) اما گروه ديگر از مخالفان ، بزرگان اسلام و حاميان دين را در بر مىگرفت ،

--> ( 1 ) الادارة الاسلامية ، ص 82 .